Sanırım kıyamete kadar…
Malum Ramazan ayı içerisindeyiz. Sahur, sabah namazı derken uyumak ile işe gitmek arasındaki zaman bir hayli kısa. Ben de uyumak yerine sosyal medyada gezinirken ACM’nin son paylaşımına denk gelince “Aha bunu yazmam lazım” dedim…
Türk edebiyatı ve siyaset felsefesinin en eski ve kapsamlı eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig, 11. yüzyılda Karahanlılar döneminde Yusuf Has Hacib tarafından yazılmıştır. 1069/70 yıllarında Balasagun’da başlayıp Kaşgar’da tamamlanan eser, Tabgaç Buğra Han’a sunulmuş ve Türk devlet geleneğini İslam düşüncesiyle birleştiren ilk büyük siyasetname kabul edilmiştir.
Eser “Adalet”, “Saadet”, “Akıl” ve “Akıbet” kavramlarının kişileştirildiği alegorik diyaloglara dayanır. Bu yapı üzerinden hem bireysel hem toplumsal ideal düzen tarif edilir. Özellikle yöneticilere yönelik bölümlerde, bir beyin taşıması gereken erdemler ve kaçınması gereken zafiyetler (içki, kumar, ihmalkarlık) açık biçimde vurgulanır.
Toplam 6645 beyitten oluşan eser, Hakaniye Türkçesi’nin zenginliğini gösterirken aruzun Türk şiirindeki ilk başarılı örneklerinden biri sayılır. Kutadgu Bilig, içerdiği evrensel etik ilkelerle günümüz yönetim anlayışına da ışık tutan vizyoner bir metindir.
ACM ne paylaşmış? Alkol ile olan kısımları. İnceleyelim:
2091 Bey içki içmemeli ve fesatlık yapmamalı;
bu iki hareket yüzünden sonunda ikbal elden gider.
2092 Dünya beyleri şarabın tadına alışırlarsa,
memleketin ve halkın çekeceği zahmet çok acı olur.
2093 Dünyaya sahip olan vaktini kumara verirse,
memleketini bozar, kendisi de muhtaç duruma düşer.
2094 Devlet işleri ihmal edilip vaktinde yapılmazsa,
arkasından avcı kuşla izlesen bile bir daha ele geçmez.
2095 Bilgi veren ve bilgisizi yererek,
içkiden men’eden insan ne der, dinle.
2096 Ey içki düşkünü, boğazının esiri, içki içme;
içki içersen, sana fakirlik yolu açıldı demektir.
2097 Avam içkiye müptela oldu, malı rüzgâr gibi uçtu;
bey içkiye müptela olursa memleketi nasıl durur.
2098 Bu içki ve meyhaneci düşmandır, insanın parasını alır;
içki içen hırçın ve kavgacı olur.
2099 Kişi sarhoş olursa delirir, aklını kaybeder;
deli hiç doğru iş yapar mı.
2100 Takva sahibi insan ne der, dinle;
ey boğazının kulu, bu söze göre hareket et.
2101 Yapılacak nice işler içki yüzünden yapılmaz;
yapılmaması gereken nice işler de sarhoşken yapılır.
2102 Nice uygunsuz işler içki yüzünden işlenir;
nice iyi işler sarhoşluk yüzünden geri kalır.
2103 Bey içki içer ve kumarla vakit geçirirse,
memleket işini düşünmeye ne zaman fırsat bulur.
2104 Nerede fesat olursa, oradan mutluluk kaçıp gider;
fesat şüphesiz her yerde daima beyliğe zarar getirir.
1000 yıl önce yazılmış bu beyitler, sadece bir dönemin değil insan tabiatının fotoğrafıdır. Zaman değişiyor, teknoloji değişiyor ama zaaflar değişmiyor. Kutadgu Bilig’den bir kesit okudunuz. Alkol ve türevlerinden uzak durun.
