Dijital kütüphanecilik yarım milyon kitap erişimini kaybetti.
İnternet dünyasının hafızası olarak nitelendirilen, web sitelerinden müziklere, kitaplardan uygulamalara kadar sayısız dijital içeriği arşivleyen kar amacı gütmeyen kuruluş Internet Archive, 1996’daki kuruluşundan bu yana pek çok yasal süreçle karşı karşıya kaldı. Ancak kurucusunun ifadesine göre, dijital kütüphane projesi Open Library’yi hedef alan son dava, kurum üzerinde derin ve yıkıcı bir etki bıraktı. Open Library, sahip olduğu fiziksel kitapların birebir oranında dijital kopyalarını “ödünç vererek” geleneksel bir kütüphane modelini taklit ediyordu. COVID-19 salgınının başlangıcında, kütüphanelerin kapanmasıyla birlikte “Ulusal Acil Durum Kütüphanesi”ni oluşturarak önceden uyguladığı ödünç verme kısıtlamalarını kaldırmıştı.
Geçtiğimiz yıl Haziran ayında Hatchet, HarperCollins, Wiley ve Penguin Random House gibi önde gelen dört büyük yayınevi, Internet Archive’ın Open Library’sine karşı açtıkları davayı kazandı. Bu hukuki zafer, dijital kütüphanenin koleksiyonundan tam yarım milyon kitabın çıkarılmasıyla sonuçlandı. Internet Archive, karara itiraz ederek temyize gitse de, geçtiğimiz Eylül ayında bu başvurusu da reddedildi. Kurucu Brewster Kahle, bu durumu “hayatta kaldık ama kütüphane yok oldu” sözleriyle özetlerken, kararın ardından “dünyanın daha aptallaştığını” iddia etti ve “milyarlarca dolarlık dev medya şirketlerini”, Wikipedia kullanıcılarının kitaplara erişimini engellemekle suçladı.
Bilgiye evrensel erişimi misyon edinen Internet Archive’ın kurucusu Kahle, geçmişte ABD’deki yasa koyucuların ve yargının kütüphaneler lehine tutum sergilediğini belirtti. Ancak günümüzde lisanslama sorunları, şirketlerin etkisi, kitap yasakları, fon kesintileri ve kütüphaneciliğin suç sayılması gibi ciddi zorluklarla karşılaşıldığını, bu durumun küresel bir sorun haline geldiğini vurguladı. Yapay zeka ile arşivcilik ilişkisine değinen Kahle, kamu malı eserlerin yapay zeka tarafından tarandığını, ancak yasal belirsizlikler nedeniyle diğer arşivlenmiş içeriklerin taranmadığını ifade etti.
Gelecekte neler arşivlemeyi düşündükleri sorulduğunda Kahle, “3D ortamlar, oyunlar, insan ve dijital deneyimler; bunlardan nasıl öğreniriz, gerçekten bilmiyoruz,” diye yanıtladı. Bu dava, dijital çağda bilgi erişimi ve telif hakları arasındaki karmaşık dengeyi yeniden gündeme getirirken, kâr amacı gütmeyen dijital arşivlerin zorluklarını da gözler önüne seriyor.
Tüm oyun haberlerimiz için buraya tıklayın.
YNP YouTube kanalı için ise buraya tıklayın.
