Denizlerin korkunç sakini, insan sinir sisteminin bilinmeyen kahramanı Deniz Taşemeni ile tanışın.
Denizlerin derinliklerinden gelen, adeta başka bir gezegenden fırlamış gibi görünen deniz taşemeni, “vampir balığı” lakabını hak eden ürkütücü görünümüyle dikkat çekiyor. Vantuzlu ağzı ve yüzden fazla dişiyle korku filmlerini aratmayan bu antik canlı, şaşırtıcı bir şekilde insan sinir sistemini anlamak için yapılan araştırmalarda kritik bir rol oynuyor. Bilim insanları, bu ilkel organizmanın sahip olduğu sıra dışı özellikler sayesinde, omurilik yaralanmalarından nörolojik hastalıklara kadar birçok alanda çığır açıcı bulgulara ulaşmayı hedefliyor.
Deniz taşemeninin nörobilim araştırmaları için vazgeçilmez bir model olmasının temelinde, insanlara benzer moleküler ve genetik yapıya sahip olmasının yanı sıra, devasa sinir hücreleri ve sinapsları yatıyor. Bu büyük yapılar, gözlemi ve kaydı diğer türlere göre çok daha kolay hale getiriyor. Chicago Üniversitesi Deniz Biyoloji Laboratuvarı’ndan nörobilimci Jennifer Morgan, bu sinapsların büyüklüğü ve kolay erişilebilirliği sayesinde detaylı çalışmalar yapabildiklerini belirtiyor. En dikkat çekici özelliklerinden biri ise, omurilikleri hasar gördüğünde sinir hücrelerini tamamen yenileyebilme yetenekleri. Bu olağanüstü rejenerasyon kabiliyeti, insanlarda omurilik yaralanmalarının tedavisi için umut vaat eden yeni yolların keşfedilmesini sağlıyor.
Bu kadim deniz canlıları, dünyanın neredeyse her kıtasında, Antarktika hariç, farklı su türlerinde varlıklarını sürdürebiliyorlar; bu da onları araştırmalar için oldukça sağlam ve bakımı kolay hayvanlar yapıyor. Araştırmalarda kullanılan deniz taşemenlerinin önemli bir kısmı ise Kuzey Amerika’daki Büyük Göller’den temin ediliyor. Atlantik Okyanusu’na özgü bir tür olmasına rağmen, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında açılan kanallar sayesinde Niagara Şelaleleri’ni aşarak Büyük Göller’e yayılan bu tür, burada doğal bir düşmanı olmadığı için hızla çoğaldı. Ticari balıkçılığı felç eden istilacı bir tür haline gelen deniz taşemeni, paradoksal bir şekilde, kontrol altına alınması ve yok edilmesi amacıyla Büyük Göller Balıkçılık Komisyonu’ndan önemli miktarda araştırma fonu çekerek, kendi üzerinde yapılan bilimsel çalışmaların artmasına zemin hazırladı. Bu durum, onların anatomi ve evrimine yönelik daha fazla incelemeye yol açtı.
Nörologlar ve zoologlar, deniz taşemenlerini 1830’lardan beri inceleyerek omurilik fonksiyonları hakkında temel bilgiler edinmeye başladılar. Ancak asıl büyük atılım, 1959’da biyologların deniz taşemenlerinin omurilik hasarı sonrası sinir hücrelerini yenileyerek yeniden yüzebildiğini keşfetmesiyle yaşandı. Bu buluş, omurilik yaralanmalarının geri döndürülemez olduğu algısını değiştirdi ve rejeneratif tıp alanında yeni bir kapı araladı. İnsan beyninin ve sinir sistemlerinin evrimi de bu uzaylı görünümlü canlılarla yakından bağlantılı olup, deniz taşemenleri gelecekteki tıbbi çözümler için anahtar bir model organizma olma potansiyelini taşımaya devam ediyor.
Tüm oyun haberlerimiz için buraya tıklayın.
YNP YouTube kanalı için ise buraya tıklayın.
